27-يانۋار
مۇھەرىردىن : «ئۇيغۇر پوچتىسى» (Uyghur Post) تورى مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر سىياسىي ھەرىكىتىنىڭ مۇساپىسىنى سىستېمىلىق خاتىرىلەش، ئارخىپلاشتۇرۇش ۋە ئاۋامغا تونۇشتۇرۇش مەقسىتىدە، تەشكىلاتلارنىڭ يىللىق خىزمەت خۇلاسىلىرىنى ئېلان قىلىشنى باشلىدى. بىز ھەرقايسى تەشكىلاتلارنىڭ ئۆتكەن بىر يىلدا ئېلىپ بارغان مۇھىم پائالىيەتلىرىنى «ئۇيغۇر پوچتىسى» ئارقىلىق جەمئىيەت بىلەن ئورتاقلىشىشنى ئۈمىد قىلىمىز.
بۇ تەشەببۇس تەشكىلاتلار ئارا ئۆزئارا چۈشىنىشنى كۈچەيتىش، قولغا كەلتۈرۈلگەن نەتىجىلەر ئارقىلىق خەلقىمىزگە ئۈمىد ۋە رىغبەت بېغىشلاش ۋە ئۇيغۇر دەۋاسىنىڭ نەتىجىلىرىنى ئۇنتۇلماس تارىخىي ھۆججەتكە ئايلاندۇرۇش قاتارلىقلارنى مەقسەت قىلغان.
«ئۇيغۇر تەتقىقات مەركىزى» 2025-يىلى خەلقئارالىق ھېمايىچلىق-قوللاش، تەتقىقات ۋە نەشرىياتچىلىقنى كېڭەيتتى
2025-يىلى، «ئۇيغۇر تەتقىقات مەركىزى» ئۆزىنىڭ خەلقئارالىق خىزمەت دائىرىسىنى تېخىمۇ كېڭەيتىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ بېشىدىن كەچۈرۈۋاتقانلىرىنى ھۆججەتلەشتۈرىدىغان ۋە دۇنيانىڭ چۈشىنىشىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان تەتقىقات، نەشرىيات ۋە تۈرلەرنى ئېلىپ باردى.
2025-يىلى، «ئۇيغۇر تەتقىقات مەركىزى» (CUS) ئۆزىنىڭ خەلقئارالىق تەشۋىقات، تەتقىقات ۋە ھېمايىچلىق-قوللاش پائالىيەتلىرىنى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە كېڭەيتىپ، ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىنى خاتىرىلەيدىغان ھەمدە سىياسىي سۆھبەت، مائارىپ ۋە كۆپ تىللىق ئىلمىي ئەسەرلەر ئارقىلىق دۇنياۋى تونۇشنى ئۆستۈرىدىغان يەككە ئورگان سۈپىتىدىكى ئورنىنى تېخىمۇ مۇستەھكەملىدى.
مەركەز يىل بويى نۇرغۇن دۆلەتلەردە ئېلىپ بارغان ئەمەلىي تەشۋىقات خىزمەتلىرىنى ئۇيغۇر ۋە ئەرەب تىللىرىدىكى مۇھىم تەتقىقات دوكلاتلىرى ۋە ئىلمىي ئەسەرلەر بىلەن بىرلەشتۈردى.
خەلقئارالىق تەشۋىقات
«ئۇيغۇر تەتقىقات مەركىزى» 2025-يىلىنى تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرى ۋە غەيرىي ھۆكۈمەت تەشكىلاتلىرى مەسئۇللىرى بىلەن ئۆتكۈزگەن ئىستراتېگىيەلىك ئۇچرىشىشلار بىلەن باشلىدى. فېۋرال ئېيىدا تەيۋەندە زىيارەتتە بولۇپ، دېموكراتىك ئورگانلار ۋە خەلق تەشكىلاتلىرى بىلەن كىشىلىك ھوقۇق، خىتاينىڭ تەيۋەن ۋە ئۇيغۇرلارغا قاراتقان سىياسەتلىرى ھەققىدە سۆھبەتلەشتى. مارت ئېيىدا لوندوندا زىيارەتتە بولۇپ، «Stand4Uyghurs» (ئۇيغۇرلار ئۈچۈن دەست تۇر) ھەرىكىتىنى قايتا جانلاندۇرۇش ۋە ئەنگلىيەدىكى ئالاقىدار تەرەپلەر بىلەن ئالاقە باغلاش ئۈچۈن خىزمەت قىلدى.
ئاپرېل ئېيىدىكى ھىندونېزىيە زىيارىتى مەركەز ئۈچۈن مۇھىم بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسى بولدى. ئۇ يەردە رايونلۇق تەشۋىقات تورى كۈچەيتىلىپ، تونۇشتۇرۇش پائالىيەتلىرى ئېلىپ بېرىلدى ھەمدە ئاكادېمىك، دىنىي ۋە جەمئىيەت رەھبەرلىرى بىلەن كۆرۈشتى. بۇ تەشەببۇس مەركەزنىڭ مۇسۇلمان دۆلەتلىرىگە قاراتقان ئىستراتېگىيەلىك دىققىتىنى ئەكس ئەتتۈردى. ئىيۇن ئېيىدا، مەركەز نايروبىدا ئۆتكۈزۈلگەن خەلقئارالىق دىنىي ئەركىنلىك يىغىنىغا قاتنىشىپ، دىنىي زىيانكەشلىك ۋە جاۋابكارلىققا تارتىش مەسىلىلىرىدە دۇنياۋى مۇنازىرىلەرگە تۆھپە قوشتى.
يىغىنلار
2025-يىلى سېنتەبىردە، ئۇيغۇر تەتقىقات مەركىزى تارىخىي ئەسلىمە بىلەن بۈگۈنكى قىرغىنچىلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىشنى باغلايدىغان چوڭ تىپتىكى خەلقئارالىق پائالىيەتلەرنى ئۇيۇشتۇردى. بوسنىيە-گېرتسېگوۋىنادا «سېرىبرېنىتسا قىرغىنچىلىقىنىڭ 30 يىللىقىنى ياد ئېتىش ۋە داۋاملىشىۋاتقان ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقىغا يۈزلىنىش» تېمىسىدىكى يىغىننى ئۆتكۈزۈپ، ياۋروپادىكى تارىخىي قىرغىنچىلىقلار بىلەن ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان جىنايەتلەر ئوتتۇرىسىدا سېلىشتۇرما خۇلاسە چىقاردى. يىغىنغا بوسنىيە پارلامېنت ئەزالىرى، ئاكادېمىكلار، چەتئەل ئەلچىخانىلىرىنىڭ ۋەكىللىرى ۋە ژۇرنالىستلار قاتناشتى.
شۇ ئايدا يەنە، ئامېرىكا پايتەختى ۋاشىنگتوندا خەلقئارا جۇمھۇرىيەتچىلەر ئىنستىتۇتى (IRI) ۋە باشقا غەيرىي ھۆكۈمەت تەشكىلاتلىرى بىلەن بىرلىكتە «قورشاۋدىكى ئېتىقاد: خىتايدىكى دىنىي زىيانكەشلىك ۋە زۇلۇمغا يۈزلىنىش» تېمىسىدا يىغىن ئاچتى. دېكابىردا بولسا، 20 دىن ئارتۇق ئۇيغۇر ۋە خەلقئارالىق تەشكىلات بىلەن بىرلىكتە «ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقىغا قارشى تۇرۇش» يىغىنىنى ئۇيۇشتۇرۇپ، سىياسىي مۇنازىرە ۋە تەشۋىقات پىلانى ئۈچۈن سۇپا ھازىرلىدى.
تەتقىقات ۋە نەشرىيات
2025-يىلى مەركەز بىر قانچە مۇھىم دوكلاتلارنى ئېلان قىلدى. بۇنىڭ ئىچىدە «يىلتىزىدىن قۇرۇتۇش: خىتاينىڭ ياتاقلىق مەكتەپلەرنى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا قارىتىلغان ئىرقىي قىرغىنچىلىق قورالى قىلىپ ئىشلىتىشى» ناملىق دوكلاتتا، ھۆكۈمەت باشقۇرۇشىدىكى ياتاقلىق مەكتەپلەرنىڭ ئۇيغۇر ئائىلە قۇرۇلمىسىنى ۋەيران قىلىش، تىلنىڭ ئەۋلادتىن-ئەۋلادقا سىڭىشىنى توسۇش ۋە دىنىي كىملىكىنى يوقىتىشتىكى رولى ئەتراپلىق تەكشۈرۈلگەن.
ئاۋغۇستتا «خىتاينىڭ ئوتتۇرا شەرق ۋە شىمالىي ئافرىقىدىكى تەشۋىقات ھەرىكەتلىرىنى پاش قىلىش» ناملىق دوكلاتىنى، ئۆكتەبىردە «خىتاينىڭ دىندىكى مۇناپىقلىقى: خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دىنىي سىياسەتلىرىدىكى زىددىيەتلەرنى ئاشكارىلاش» ناملىق دوكلاتىنى ئېلان قىلدى. بۇ دوكلاتلار ئەرەب، ئىنگلىز، رۇس، ھىندونېزىيە، مالاي ۋە تۈرك تىللىرىدا نەشر قىلىندى.
ئەرەب ۋە ئۇيغۇر تىللىرىدىكى كىتابلار
ئاكادېمىك نەشرىياتچىلىق 2025-يىلى مەركەز خىزمىتىنىڭ مۇھىم بىر قىسمىنى تەشكىل قىلدى. ئاپرېلدا ئەزەربەيجانلىق تارىخچى جەمىل ھەسەنلىنىڭ «شىنجاڭدىكى سوۋېت سىياسىتى: ستالىن ۋە شەرقىي تۈركىستاندىكى مىللىي ھەرىكەت» ناملىق كىتابىنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىنى نەشر قىلدى. شۇنداقلا ئەرەب تىلىدا «تۈركىستان ۋە ئۇنىڭ تارىختىكى ئورنى» ۋە «روسىيە بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدىكى تۈركىستان» ناملىق كىتابلارنى نەشر قىلىپ، ئەرەب دۇنياسىنىڭ ئۇيغۇر تارىخىغا بولغان تونۇشىنى كېڭەيتتى.
دېكابىردا ئوۋېن لاتتىمورنىڭ «ئاسىيا ئوقى — شىنجاڭ» ناملىق كىتابىنى، 17-دېكابىردا دوكتور بايمىرزا ھايىتنىڭ «روسىيە بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدىكى تۈركىستان» ناملىق ئەسىرىنى ئەرەبچە تەرجىمىسى بىلەن ئېلان قىلدى. بۇ تەرجىمىلەرنى مەشھۇر ئۇيغۇر زىيالىيسى رەھمەتۇللاھ تۈركىستانى ئەپەندى پۈتتۈرگەن.
ئۇيغۇر تىلىدىكى سىياسىي ئانالىز پروگراممىسى — «ئەينەك»نىڭ يولغا قويۇلۇشى
2025-يىلى ئۆكتەبىردە، مەركەز «ئەينەك» ناملىق يېڭى ئانالىز پروگراممىسىنى باشلىدى. بۇ پروگرامما ئۇيغۇر جەمئىيىتىنى تارىخ، خەلقئارالىق ئۆزگىرىشلەر ۋە خىتاي سىياسىتى ھەققىدە خەۋەردار قىلىشنى مەقسەت قىلىدۇ. ئۆكتەبىردىن دېكابىرغىچە جەمئىي 10 سان ئىشلىنىپ، شى جىنپىڭنىڭ شەرقىي تۈركىستان زىيارىتى، خىتاي ئىچكى سىياسىتى، سۈرىيە مەسىلىسى ۋە مەجبۇرىي ئەمگەك قاتارلىق تېمىلاردا چوڭقۇر تەھلىللەر سۇنۇلدى.
بۇ ماقالە ئۇيغۇر تەتقىقات مەركىزى تەمىنلىگەن ماتېرىياللار ئاساسىدا تەييارلاندى. «ئۇيغۇر پوست» تەھرىرلىك گۇرۇپپىسى بۇ مەزمۇننى تەييارلاشقا قاتناشمىدى. ماقالىدىكى كۆز قاراشلار پەقەت ئاپتورنىڭ ئۆزىگە ۋەكىللىك قىلىدۇ.
تەييارلىغۇچى: تايىر ئىمىن
مۇھەرىر: گۈلقىز
Discover more from ئۇيغۇر پوچتىسى
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
